Naczelna Rada Adwokacka po raz kolejny prowadzi ogólnopolską akcję edukacyjną „Adwokaci Rozjaśniają Prawo”, w tym roku poświęconą jednemu z najpoważniejszych problemów współczesnej młodzieży — hejtowi oraz przemocy w internecie.
W ramach projektu adwokaci odwiedzają szkoły w całej Polsce, prowadząc wykłady, warsztaty oraz rozmowy na temat realnych konsekwencji prawnych agresji słownej. Materiały wykorzystane na zajęciach przygotowano w formie prezentacji edukacyjnych oraz filmów i podcastów skierowanych do uczniów .
Dzięki zaproszeniu przez Szkołę Podstawową w Łysomicach, nasza kancelaria miała możliwość przedstawienia uczniom klas czwartych, materiałów przygotowanych przez Naczelną Radę Adwokacką oraz podzielenia się wiedzą prawniczą w zakresie zagrożenia jaki niesie Hejt.
Adwokaci uczą o hejcie – dlaczego to takie ważne?
Hejt przestał być zjawiskiem marginalnym — dotyczy zarówno osób publicznych, jak i dzieci oraz młodzieży.
Prezentacja przygotowana przez NRA pokazuje, że każdy może stać się ofiarą obrażania, wyśmiewania i nękania — zarówno w sieci, jak i poza nią. Właśnie dlatego adwokaci odwiedzają szkoły, by rozmawiać o tym, czym hejt jest, jak go rozpoznać oraz jak reagować.
Podczas szkolnych wykładów adwokaci wyjaśniają uczniom m.in.:
- gdzie przebiega granica między krytyką a hejtem,
- jakie słowa i zachowania mogą być uznane za przestępstwo,
- jakie konsekwencje grożą za znieważenie, zniesławienie czy groźby,
- od jakiego wieku młodzież ponosi odpowiedzialność prawną (już od 10. roku życia) .
Czym jest hejt? – definicja i przykłady
Hejt to przede wszystkim:
- Obraźliwa lub agresywna ocena osoby,
- Działanie mające wywołać negatywne emocje,
- Zachowanie niemerytoryczne, pozbawione konstruktywnej dyskusji,
- Wyrażenie negatywnego stosunku wobec osoby lub grupy osób .
W przeciwieństwie do krytyki, hejt nie dąży do rozmowy, lecz do upokorzenia lub skrzywdzenia drugiej osoby.
Formy hejtu – jak wygląda hejt w praktyce?
Hejt może przybierać wiele form, zarówno w sieci, jak i poza nią. Do najczęstszych należą:
- Zniewaga
- Zniesławienie
- Fałszywe oskarżenia
- Pomówienia
- Cyberbullying – nękanie online
- Stalking i cyberstalking
- Groźby i zastraszanie
- Mowa nienawiści
- Cancelling (wykluczanie z grup społecznych lub internetowych) .
To nie tylko „złe komentarze”. Hejt może obejmować:
- ośmieszające zdjęcia, filmy i memy,
- publikowanie lub rozsyłanie prywatnych informacji, nawet prawdziwych,
- podszywanie się pod inną osobę,
- pisanie niechcianych wiadomości,
- wykluczanie z grup klasowych lub forów.
Czy hejt jest przestępstwem? – TAK
Wiele form hejtu to działania karalne, zagrożone poważnymi karami.
Formy hejtu – opisowe omówienie najczęściej spotykanych zachowań
Hejt może przyjmować różne postacie i rzadko ogranicza się do pojedynczego komentarza. W praktyce to szeroka gama zachowań – od pozornie „niewinnych” docinków, aż po poważne przestępstwa zagrażające zdrowiu psychicznemu i poczuciu bezpieczeństwa ofiary. Poniżej opisano najczęściej występujące formy hejtu.
1. Zniewaga – obrażanie bez granic
Zniewaga polega na kierowaniu do drugiej osoby obraźliwych, wulgarnych lub poniżających słów lub gestów. Najczęściej przybiera formę wyzwisk, ośmieszania czy publicznych komentarzy mających „zrobić krzywdę”, a nie przekazać jakąkolwiek merytoryczną informację.
Może się zdarzyć zarówno w cztery oczy, jak i w internecie – na forach, w komentarzach czy w mediach społecznościowych. Nawet jeśli osoba obrażana tego nie widzi w danej chwili, nadal jest to czyn zabroniony.
2. Zniesławienie – niszczenie reputacji
Zniesławienie jest bardziej podstępną formą hejtu. Polega na przypisywaniu komuś zachowań, cech lub sytuacji, które mogą poniżyć go w opinii publicznej lub podważyć zaufanie potrzebne np. w szkole czy pracy.
Co ważne, zniesławienie może dotyczyć zachowań prawdziwych – jeśli ich ujawnienie ma na celu zaszkodzenie danej osobie, jej relacjom czy pozycji. W sieci przybiera formę wpisów, postów, filmów lub „afer” wywoływanych po to, by komuś zaszkodzić.
3. Fałszywe oskarżenia
To szczególnie dotkliwa forma hejtu. Polega na świadomym wymyślaniu i rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji o drugiej osobie – np. że coś zrobiła, czego nie zrobiła.
Fałszywe oskarżenia nie tylko niszczą dobre imię, ale mogą też spowodować, że ofiara będzie musiała tłumaczyć się z rzeczy, których w ogóle nie miały miejsca. To forma nękania, która często prowadzi do izolacji społecznej.
4. Groźby i zastraszanie
Groźby polegają na straszeniu kogoś wyrządzeniem mu krzywdy lub popełnieniem przestępstwa na jego szkodę – np. pobicia, zniszczenia rzeczy, upublicznienia zdjęć czy danych.
Nawet jeśli groźba pada „anonimowo” lub w emocjach, jest traktowana jako poważne naruszenie prawa. Zastraszanie często sprawia, że ofiara zaczyna żyć w lęku, bać się wyjść z domu, unikać szkoły czy kontaktów z rówieśnikami.
5. Stalking – uporczywe nękanie
Stalking to natrętne, powtarzające się działania skierowane przeciwko drugiej osobie. Może to być nagabywanie, śledzenie, śledzenie aktywności w mediach społecznościowych, nachodzenie, wysyłanie wielu wiadomości dziennie, wchodzenie w prywatne życie bez zgody.
W odróżnieniu od jednorazowego aktu hejtu, stalking trwa zwykle długo i powoduje u ofiary poczucie zagrożenia, udręczenia, stresu czy utraty prywatności.
6. Cyberstalking – nękanie przeniesione do internetu
Cyberstalking to odmiana stalkingu, która odbywa się wyłącznie online.
Przykłady:
bombardowanie wiadomościami w komunikatorach,
zakładanie fałszywych kont,
rozsyłanie informacji o ofierze do obcych osób,
publikowanie treści bez zgody,
stałe komentowanie i śledzenie aktywności w mediach społecznościowych.
Cyberstalking jest szczególnie groźny, bo sprawca często czuje się anonimowy, a ofiara ma poczucie, że „nie da się od tego uciec”.
7. Cyberbullying – przemoc emocjonalna w sieci
Cyberbullying to powtarzalne działania, których celem jest wyrządzenie drugiej osobie szkody emocjonalnej.
Może obejmować:
drwiny, szyderstwa, wyśmiewanie,
publikowanie ośmieszających zdjęć lub filmów,
rozsyłanie kompromitujących treści,
komentowanie wyglądu, inteligencji, rodziny, sytuacji materialnej,
nękanie w grupach klasowych lub forach.
Często cyberbullying to nie jedno zachowanie, ale cała seria działań, które razem prowadzą do cierpienia psychicznego ofiary.
8. Cancelling – wykluczenie z grupy
Cancelling polega na celowym wykluczaniu kogoś z grupy społecznej – np. klasowej, internetowej, znajomych.
Może mieć formę:
usuwania z grup,
ignorowania,
zakazu odzywania się do danej osoby,
nakłaniania innych, by ją „bojkotowali”.
To forma hejtu szczególnie dotkliwa dla dzieci i młodzieży, bo uderza w potrzebę akceptacji i przynależności.
9. Publikowanie prywatnych informacji
To coraz częstsza forma hejtu, polegająca na ujawnianiu bez zgody:
rozmów,
zdjęć,
danych osobowych,
tajemniczych informacji,
materiałów kompromitujących.
Nawet jeśli informacje są prawdziwe, ich rozpowszechnianie wbrew woli osoby może stanowić przestępstwo zniesławienia lub naruszenia prywatności.
10. Podszywanie się pod inną osobę
Hejt może przyjąć formę tworzenia fałszywych kont, profili czy wiadomości wysyłanych „w imieniu” ofiary.
Takie działania mają na celu skompromitowanie jej, wywołanie konfliktów albo ośmieszenie.
11. Wyzwiska, komentarze, memy, grafiki
Najbardziej „widoczny” hejt to obraźliwe komentarze, memy czy grafiki – tworzone po to, by:
kogoś ośmieszyć,
skrytykować jego wygląd, ubiór, pochodzenie, poglądy, orientację, rodzinę,
zranić jego poczucie własnej wartości.
Choć bywa bagatelizowany jako „żart”, jest to jedna z najgroźniejszych form hejtu, bo z czasem niszczy poczucie bezpieczeństwa i samoocenę.
12. Wykluczanie z aktywności, marginalizacja, izolacja
Hejt to nie tylko słowa. Może polegać na celowym ignorowaniu, pomijaniu w rozmowach, niewpuszczaniu do grup, a nawet milczącej zgodzie na to, by inni dokonywali przemocy.
Czy za hejt odpowiadają tylko dorośli?
Nie.
- Nieletni ponoszą odpowiedzialność już od 10 roku życia za takie zachowania jak znieważenie czy demoralizacja.
- O ich odpowiedzialności decyduje sąd rodzinny, kierując się ustawą o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.
- Celem jest wychowanie i naprawienie szkody, ale konsekwencje są realne:
– środki wychowawcze,
– zobowiązania,
– nadzór kuratora,
– mediacja, a nawet umieszczenie w placówce.
Jak reagować na hejt? – praktyczny poradnik dla uczniów i rodziców
Jak reagować, gdy ktoś staje się ofiarą hejtu:
- nie odpowiadaj agresją,
- rób zrzuty ekranu i dokumentuj wiadomości,
- zgłaszaj treści administratorom portalu,
- porozmawiaj z rodzicem lub nauczycielem,
- jeśli jest zagrożenie – zawiadom policję,
- w przypadku nieletnich możliwa jest również mediacja (6 tygodni, kierowana przez sąd) .
Podsumowanie
Akcja „Prawo vs. Hejt. Szkoła wolna od hejtu” to ważna inicjatywa Naczelnej Rady Adwokackiej, której celem jest edukacja młodzieży i ochrona przed przemocą słowną.
Dzięki zaangażowaniu adwokatów uczniowie poznają:
- różnicę między krytyką a hejtem,
- formy hejtu i jego skutki,
- odpowiedzialność prawną — również nieletnich,
- sposoby reagowania w trudnych sytuacjach.
To działania, które realnie wpływają na bezpieczeństwo w szkołach i internecie.
Dziękujemy za zaproszenie i udział w zajęciach szkolnych Szkole Podstawowej w Łysomicach
